बीबीसी । मृगौला मानव शरीरका ती महत्वपूर्ण अंगहरूमध्ये एक हो, जसले शरीरलाई स्वस्थ राख्न अनेक जिम्मेवारी वहन गर्छ।
मृगौलालाई स्वस्थ राख्न सन्तुलित मात्रामा नुन खाने, धेरै चिनी नखाने र पेनकिलर औषधिहरू चिकित्सकको सल्लाहबिना नखानुहोस् भनेर डाक्टरहरू प्रायः सुझाव दिन्छन् कि । मृगौलामा धेरै दबाब नपरोस् भन्नका लागि अन्य धेरै उपायहरू पनि सुझाइन्छन्। पानी पिउने कुरा ती मध्ये एक हो ।
के मृगौलालाई ठीक राख्न निश्चित मात्रामा पानी पिउनु आवश्यक हुन्छ?
मृगौला शरीरमा इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन कायम राख्ने काम गर्छ। यसले सोडियम र पोटासियमजस्ता तत्वहरूको मात्रा नियन्त्रण गर्छ। इंटरनेशनल सोसाइटी अफ नेफ्रोलोजीका पूर्व अध्यक्ष र जर्ज इन्स्टिच्युट फर ग्लोबल हेल्थका कार्यकारी निर्देशक डा. विवेकानन्द झा मृगौला रोगका विशेषज्ञ हुन्।
उनी भन्छन्, मृगौला शरीरबाट ती अनावश्यक तत्वहरूलाई बाहिर निकाल्ने काम गर्छ, जुन हामी खानपान वा अन्य तरिकाबाट लिन्छौं, साथै ती तत्वहरू पनि जुन शरीरमा मेटाबोलिज्म प्रक्रियाबाट बन्ने गर्छन्। डा. झा भन्छन्,मृगौला शरीरमा विभिन्न प्रकारका हर्मोनहरू पनि बनाउँछ, जस्तै रगत बनाउने हर्मोन, ब्लड प्रेसर नियन्त्रण गर्ने हर्मोन, र इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलनमा राख्ने हर्मोन।
शरीरको मेटाबोलिज्मसँग सम्बन्धित हरेक प्रक्रियाको लागि इलेक्ट्रोलाइटको सन्तुलन अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। जस्तै, मुटुको हरेक कोषले सही रूपमा काम गर्नको लागि इलेक्ट्रोलाइटको निर्धारित मात्रा आवश्यक पर्छ। यदि इलेक्ट्रोलाइट असन्तुलित भयो भने, मस्तिष्कको कार्यक्षमता, मांसपेशीहरूको काम गर्ने क्षमतामा असर पर्न सक्छ र स्नायु प्रणाली पनि प्रभावित हुन सक्छ।
बेंगलुरुस्थित मणिपाल अस्पतालकी मृगौलारोग विशेषज्ञ डा. गरिमा अग्रवाल भन्छिन्,
यदि मृगौलाले सही रूपमा काम नगर्ने हो भने भिटामिन डी लिने कुनै फाइदा हुँदैन। तपाईं कति नै भिटामिन डी लिनुहोस्, शरीरले त्यसबाट लाभ लिन सक्दैन।ू
मृगौलालाई शरीरका लागि एक प्रकारको ‘भोल्टेज स्टेबलाइजर’ पनि भनिन्छ। कुनै व्यक्तिले आवश्यकता भन्दा बढी पानी पिएमा, मृगौलाले त्यो अतिरिक्त पानी शरीरबाट बाहिर निकाल्छ।
डा. विवेकानन्द झा भन्छन्, मृगौलालाई स्वस्थ राख्न हामीले दैनिक कति पानी पिउनु पर्छ भन्ने कुनै तोकिएको मात्रा छैन। शरीरलाई कति पानी चाहिन्छ भन्ने कुरो शरीरले आफैं संकेत दिन्छ — जसलाई हामी प्यास लाग्नु भन्छौं।
उनी बताउँछन् कि शरीरबाट पसिना, सासजस्ता तरिकाबाट पानी बाहिर निस्कन्छ। साथै केही प्रक्रिया यस्ता हुन्छन् जुन देखिँदैनन् तर त्यसबाट पनि पानी निस्कन्छ। यस्तोमा वयस्क व्यक्तिका लागि कम्तीमा ७००–८०० मिलिलिटर पानी आवश्यक हुन्छ।
तर, शरीरलाई आवश्यक पानी सधैँ सादा पानीबाट मात्रै प्राप्त हुँदैन। दूध, फलफूलको रस, छाछ आदि तरल पदार्थहरूले पनि शरीरमा पानी पुर्याउँछन्। कुन व्यक्तिलाई कति पानी आवश्यक पर्छ भन्ने कुरा उसको उमेर, शारीरिक सक्रियता र वातावरणमा भर पर्छ। यदि कुनै व्यक्ति गर्मी मौसम भएको ठाउँमा बस्छ भने उसलाई बढी पानी आवश्यक पर्छ।
दिल्लीको पटपडगञ्जस्थित म्याक्स अस्पतालका युरोलोजी विभाग निर्देशक डा. शैलेश चन्द्र सहाय भन्छन्, एक सामान्य मानिसलाई दैनिक तीनदेखि साढे तीन लिटर पानी आवश्यक हुन्छ। यो मात्रा केवल सादा पानीबाट होइन, अन्य तरल पदार्थहरूबाट पनि प्राप्त गर्न सकिन्छ। शरीरमा पानीको सन्तुलन कायम भएमा युरिन इन्फेक्सनको सम्भावना पनि घट्छ। जसलाई मुटु वा मृगौलाको समस्या छ, तिनीहरूको लागि पानीको मात्रा केही सीमित राखिन्छ, ताकि ती अंगहरूमा बढी दबाब नपरोस्।
डा. गरिमा अग्रवाल भन्छिन्, मृगौलाले शरीरमा पानीको मात्रा पनि सन्तुलित राख्छ। यदि तपाईंले धेरै पानी पियौं भने मृगौलाले बाहिर निकाल्छ, कम पिएमा त्यो पानीलाई शरीरमै राख्छ। त्यसैले पानी पिउनुको कुनै तय मात्रा छैन। तर सामान्यतया, एक स्वस्थ वयस्कले दैनिक दुईदेखि तीन लिटर पानी पिउनु उपयुक्त हुन्छ।
शरीरमा पानीको आवश्यकता व्यक्ति विशेषको शरीरको आकारमा पनि निर्भर हुन्छ।
जस्तै, साना बालबालिकालाई वयस्कको तुलनामा कम पानी आवश्यक पर्छ।
(बीबीसी हिन्दीबाट साभार)
